محمد عارف اسپناقچى پاشازاده
212
انقلاب الاسلام بين الخواص و العوام ( فارسي )
مصلح الدّين ، هزار فلورى - يعنى هزار و هشتصد تومان نقد - و دو خلعت فاخر به جانبردى غزالى و به ساير امراى چراكسه كه با او التجا كرده ، امان يافته بودند ، خلعتها و انعامهاى شاهانه به فراخور حال و شأنشان مرحمت فرمودند . وقايع ماه صفر الخير سنهء 923 روز يكشنبه غرّه ديوان شد ؛ ولى ديوانيان نايل شرفيابى حضور نشدند . از روز دوشنبه دوم تا روز ششم ، قابل ضبط وقوعاتى ظاهر نشد . روز جمعه ششم حضرت خداوندگار ديندار به رسم معمول نماز جمعه را در جامع الازهر ادا نموده ، باز صدقات ملوكانه به فقرا و ضعفا و محتاجين ابذال فرمودند . روز شنبه هفتم تعطيل . روز يكشنبه هشتم محصورين قلعهء قاهره كه باعث تكدير صدر اعظم و وزير ثانى شده بودند ، مقرر گرديد كه امراى آنها در معيّت مانده ، باقى را در تحت الحفظ به اسكندريه بفرستند . و در همين روز آنها را كه غالبا از محبوسين بودند ، در تحت موسىبيگ آقاى دسته ، بسيار مقيّدا ارسال داشتند . روز دوشنبه نهم بىوقوعات . روز سهشنبه دهم ، باز از جانب دولت با اماننامهء رسمى از براى آوردن تومانباى ارسال بدارند ؛ لهذا قضات مذاهب اربعه اهل سنّت - يعنى قاضيان حنفى و شافعى و مالكى و حنبلى - به حضور همايون رفته ، بالمشافهه از حضرت خداوندگار امان شرعى و رسمى گرفته ، اماننامهاى نوشته ، صيغه خوانده ، مهر كردند . روز پنجشنبه دوازدهم ، معتمد مولانا محى الدين المتوكل على اللّه خليفهء شانزدهم عباسيه مصر و قضات مذاهب اربعه و مصطفى چلبى مستوفى سابق تيولات ، با چند نفر از سپاهيان به دادن اماننامه و آوردن تومانباى مأمور و به همراهى قاضى عبد السّلام مبعوث گرديدند . از جانب خليفه و خيّربيگ نيز على حدّه مكتوب فرستاده شده . روز جمعه سيزدهم ، حضرت خداوندگار نماز جمعه را در مسجد سلطان حسن ادا كرده ، صدقات ملوكانه به محتاجين مرحمت فرمودند . روز شنبه چهاردهم ديوان شد . ولى ديوانيان نايل شرف درك حضور نگرديدند . امير على بن عمر حاكم صعيد اعلى آمده ، دست بوسيد . روز يكشنبه پانزدهم بىوقوعات . روز دوشنبه شانزدهم ايضا . روز سهشنبه هفدهم ايضا . روز چهارشنبه هجدهم ، اول روز ، نوروز سلطانى است . ديوان عام شد . اعيان و اركان و لشكر و نوكر ، انعام نوروزيه را به موجب كتابچهء تشريفات گرفته ، دعا و ثناى لازمه را بجا آوردند . روز پنجشنبه نوزدهم ، آدمهاى امير على حاكم صعيد اعلى آمده ، خبر آوردند كه تومانباى آدمهاى معتمد خليفه و قضات مذاهب اربعه و مصطفىبيگ و سپاهيان را كه اماننامه برده بودند ، بأسرهم - يعنى تماما - قتل كرده است . در همين روز حكومت صوفيهء بلغارستان حاليّه ، در مقابل چهار صد هزار آقجه - يعنى شش هزار و ششصد و چهل تومان - مواجب به